۩ ریا و ریاکاری و آثار آن در جامعه ۩

گرچه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود

تا ریــــــا ورزد و سالوس مسلمان نشـــــود

::حافظ::

ریا در لغت به معنای ظاهر سازی ، ساختگی و ظاهری ست .

به قول ناصرخسرو :

ای خردمند نگه کن به ره از چشم خرد

تا ببینی که بر این امت نادان چه ریاست .

ریا در هر جامعه ای مردود است، زیرا با اصول اخلاق سازگار نبوده و از رذایل اخلاقی محسوب می شود   

بعضی از قالب های ریا در جامعه :

1 – ریا در معاملات :

از آن با عنوان زبان بازی ، زبان چرب و بازاریابی یاد می شود . یعنی در واقع در معاملات با ظاهر سازی و استفاده از حس اعتماد مشتری به فروش کالای مورد نظر خود می پردازند .

2 – ریا در کار :

همان از سر کار در رفتن است . یعنی اینکه کسی که با دلایل دروغین و با تکیه بر ظواهر ، از انجام کاری سر باز می زند.

3 – ریا در عشق :

یعنی وفادار نبودن به عشق (بیشتر زناشویی) ، و زیر سوال بردن عصمت عشق . و به عبارت دیگر یعنی در عشق و تعهد کسی بودن و خیانت به معشوق .

4 – ریا در دین :

حاجی های جانماز آب کش و در عین حال فاسد .

حافظ بیت زیبایی برای این قبیل سروده است :

واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می کنند

چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند

5 – ریا در احسان :

یعنی بخشش و عطا نمودن به دیگری با قصدی بغیر از رضای خدا (برای مذهبی ها) ، یا بغیر از حس انسان دوستی (برای غیر مذهبی ها) .

 در این زمینه ناصرخسرو می فرماید :

اگر احسان کنی با مستحق کن

نـــه از روی ریا، از بهــــر حق کن.

6 – ریا در محبت ورزیدن به نزدیکان :

یعنی محبت ورزیدن به یکی از نزدیکان در حالتی که هدف ، خالص نباشد . معمولا بدهکارها در این مواقع به یاد پدر و مادر ، و نزدیکان خود می افتند و ... که خود بهتر می دانید . در این نوع ریا ، هدف معمولا یا اقتصادی است یا ارزشی . یک ضرب المثل عامیانه هست که حتما شنیده اید : تا پول داری رفیقتم ، عاشق بند کیفتم .

7 – ریا در عزاداری غیر مذهبی :

معمولا در مرگ عزیزان دیده می شود که اینگونه افراد برای همدلی یا شاید منافع دیگر ، بی قراری نموده و با آشفته نشان دادن خود پیش اطرافیان ، اهداف خود را پیش می برند .

8 – ریا در عزاداری مذهبی :

همان مداحان سینه چاک اهل بیت است که با ضجه های پی در پی خود از برکت روزهای عزاداری معصومین چه پولها که به جیب نمی زنند. (البته جرء نمونه کل نیست و کل نیز نمونه جزء نیست.)

9 – ریا در ارتباط :

چاپلوسی بهترین تعبیر برای این مفهوم است .

10 – ریا در سیاست :

یعنی در حزب و نهادی بودن تنها برای حفظ یا بدست آوردن منافع ، بگونه ای که علاقه ای نسبت به آرمانهای آن حزب یا نهاد نداشته و تنها برای تحقق اهداف فردی به عضویت در آنها درآمده باشید .

اگر بخواهم لیستی از ریاکاری هایی که ما نیز آگاهانه و ناآگاهانه مرتکب آنها می شویم لیست کنم . شاید از حوصله تان خارج گردد.

بیایید با خودمان صادق باشیم . کدامیک از ما تابه حال ریاکاری نکرده ایم و اگر هم مرتکب آن شده ایم طلب استغفار کرده ایم . بسیاری از ریاکاری های فوق و بعضا شمار زیادی که در آنجا ذکر نشده است توسط ما و اطرافیان ما روزمره رخ می دهد .

اما ما نه تنها آنها را بد نمی دانیم بلکه آنها را جزء عرف جامعه دانسته و با استفاده از آنها کارهای خود را پیش می بریم . در ادارات مشاهده می شود که با زیراب زدن این و آن و خودجلوه گری ، منصب های گوناگون کسب می شود . و با ریا در محبت ، و استفاده از حس محبت و حس انسان دوستی اطرافیان به پیشبرد اهداف کمک می شود.

در بالا این جمله را آورده ام اما بعلت اهمیت آن شایسته می دانم که دوباره آن را مطرح سازم :

یکی از رذایل اخلاقی که بسیار نکوهش شده است همین ریا و ریاکاری است . زیرا بنیاد اعتماد را بر باد می دهد و در جامعه ای که اعتماد از آن سلب می شود ، جنگلی می شود که قانون خاص خود را دارد زیرا هیچ کس به قول عامیانه حتی به خودش هم اعتماد ندارد .

در جوامع قبیلگی شاید یکی از نکات ممتازی که دیده می شود همین حس اعتماد آنها به هم است که باعث می شود آنها تبدیل به یک ملت واحد شوند تا هم در مشکلات یاری رسان هم باشند و هم در دلخوشی ها سهیم یکدیگر. که متاسفانه این حس اعتماد در جامعه ما در اثر همین ریاکاری ها ، بسی کم رنگ شده است .